Tiểu đường loại 1 là tình trạng cơ thể không sản xuất được insulin, loại hormone cần thiết để chuyển hóa đường glucose (đường) từ thực phẩm thành năng lượng. Do đó, những người bị tiểu đường loại 1 cần phải tiêm insulin để kiểm soát lượng đường trong máu.

Chế độ ăn uống cũng đóng một vai trò quan trọng trong việc quản lý bệnh tiểu đường loại 1. Mục tiêu của chế độ ăn uống lành mạnh là giúp duy trì lượng đường trong máu ở mức ổn định và ngăn ngừa biến chứng.

Các nguyên tắc chung của chế độ ăn uống cho người bệnh tiểu đường loại 1

• Ăn một lượng carbohydrate vừa phải: Carbohydrate là chất dinh dưỡng chính cung cấp năng lượng cho cơ thể. Tuy nhiên, carbohydrate cũng có thể làm tăng lượng đường trong máu. Vì vậy, người bệnh tiểu đường loại 1 cần phải ăn một lượng carbohydrate vừa phải, khoảng 45-60 gam mỗi bữa ăn.
• Ăn nhiều chất xơ: Chất xơ giúp làm chậm quá trình hấp thu carbohydrate, do đó giúp duy trì lượng đường trong máu ổn định hơn. Nguồn chất xơ tốt bao gồm các loại trái cây, rau, đậu và ngũ cốc nguyên hạt.
• Ăn protein vừa đủ: Protein giúp xây dựng và sửa chữa các mô trong cơ thể. Người bệnh tiểu đường loại 1 cần ăn một lượng protein vừa đủ, khoảng 15-20% tổng lượng calo mỗi ngày.
• Ăn ít chất béo: Chất béo là chất dinh dưỡng cung cấp nhiều năng lượng nhưng lại không cung cấp nhiều chất dinh dưỡng. Người bệnh tiểu đường loại 1 nên ăn ít chất béo, đặc biệt là chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa.
• Hạn chế uống đồ uống có đường: Đồ uống có đường là nguồn carbohydrate tập trung cao, có thể làm tăng lượng đường trong máu nhanh chóng. Người bệnh tiểu đường loại 1 nên hạn chế uống đồ uống có đường, chẳng hạn như nước ngọt, nước trái cây đóng hộp và trà sữa.

Thực phẩm nên ăn

• Rau xanh: Tất cả các loại rau xanh đều tốt cho người bệnh tiểu đường loại 1. Rau xanh ít carbohydrate và calo, nhưng lại giàu chất xơ, vitamin và khoáng chất.
• Trái cây: Trái cây là một nguồn carbohydrate tốt cho người bệnh tiểu đường loại 1. Tuy nhiên, người bệnh nên chọn các loại trái cây có chỉ số đường huyết thấp, chẳng hạn như táo, cam, lê, dâu tây và việt quất.
• Ngũ cốc nguyên hạt: Ngũ cốc nguyên hạt là nguồn carbohydrate tốt khác cho người bệnh tiểu đường loại 1. Ngũ cốc nguyên hạt có hàm lượng chất xơ cao hơn so với ngũ cốc tinh chế, giúp duy trì lượng đường trong máu ổn định hơn.
• Protein nạc: Protein nạc là lựa chọn thực phẩm tốt cho người bệnh tiểu đường loại 1. Protein nạc bao gồm thịt gà, thịt lợn nạc, cá, đậu phụ và các sản phẩm từ đậu nành.
• Chất béo lành mạnh: Chất béo lành mạnh bao gồm dầu ô liu, dầu canola, dầu lạc, quả bơ và các loại hạt. Chất béo lành mạnh giúp duy trì sức khỏe tim mạch và không làm tăng lượng đường trong máu.

Thực phẩm nên tránh

• Đồ uống có đường: Đồ uống có đường là nguồn carbohydrate tập trung cao, có thể làm tăng lượng đường trong máu nhanh chóng. Người bệnh tiểu đường loại 1 nên hạn chế uống đồ uống có đường, chẳng hạn như nước ngọt, nước trái cây đóng hộp và trà sữa.
• Thực phẩm chế biến sẵn: Thực phẩm chế biến sẵn thường chứa nhiều chất béo, muối và đường, không tốt cho người bệnh tiểu đường loại 1. Các loại thực phẩm chế biến sẵn bao gồm đồ ăn nhanh, thực phẩm đông lạnh, thực phẩm đóng hộp và thực phẩm đóng gói.
• Thực phẩm có chỉ số đường huyết cao: Thực phẩm có chỉ số đường huyết cao làm tăng lượng đường trong máu nhanh chóng. Người bệnh tiểu đường loại 1 nên hạn chế ăn các loại thực phẩm có chỉ số đường huyết cao, chẳng hạn như gạo trắng, bánh mì trắng, khoai tây trắng và ngô.

Một số lưu ý khi ăn uống cho người bệnh tiểu đường loại 1

• Ăn đúng giờ, đúng bữa: Ăn đúng giờ, đúng bữa giúp duy trì lượng đường trong máu ổn định hơn. Người bệnh tiểu đường loại 1 nên ăn 3 bữa chính và 2-3 bữa phụ mỗi ngày.
• Kiểm tra lượng đường trong máu thường xuyên: Kiểm tra lượng đường trong máu thường xuyên giúp theo dõi tình trạng bệnh tiểu đường và điều chỉnh chế độ ăn uống và liều lượng insulin cho phù hợp.
• Tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng: Bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng có thể giúp lập kế hoạch chế độ ăn uống phù hợp với tình trạng bệnh và nhu cầu dinh dưỡng của từng cá nhân.

Ngoài những thông tin trên, còn một số thông tin liên quan đến chế độ ăn uống cho người bệnh tiểu đường loại 1 như sau:

• Lựa chọn thực phẩm thay thế: Người bệnh tiểu đường loại 1 có thể sử dụng các loại thực phẩm thay thế để giảm lượng carbohydrate hấp thụ vào cơ thể. Ví dụ, có thể sử dụng bánh mì nguyên cám thay cho bánh mì trắng, sử dụng mì ống làm từ đậu lăng hoặc đậu xanh thay cho mì ống làm từ bột mì trắng, sử dụng gạo lứt thay cho gạo trắng.
• Ăn chậm, nhai kỹ: Ăn chậm, nhai kỹ giúp làm chậm quá trình tiêu hóa và hấp thụ carbohydrate, do đó giúp duy trì lượng đường trong máu ổn định hơn.
• Tập thể dục thường xuyên: Tập thể dục thường xuyên giúp cải thiện độ nhạy insulin và giúp kiểm soát lượng đường trong máu tốt hơn. Người bệnh tiểu đường loại 1 nên tập thể dục ít nhất 30 phút mỗi ngày, 5 ngày một tuần.
• Giảm cân nếu cần thiết: Nếu người bệnh tiểu đường loại 1 thừa cân hoặc béo phì, việc giảm cân có thể giúp cải thiện độ nhạy insulin và giúp kiểm soát lượng đường trong máu tốt hơn.
• Tránh hút thuốc và uống rượu: Hút thuốc và uống rượu có thể làm tăng lượng đường trong máu. Vì vậy, người bệnh tiểu đường loại 1 nên tránh hút thuốc và uống rượu.

Người bệnh tiểu đường loại 1 cũng cần lưu ý rằng, chế độ ăn uống chỉ là một phần trong việc quản lý bệnh tiểu đường. Người bệnh cũng cần phải tuân thủ đúng phác đồ điều trị của bác sĩ, bao gồm tiêm insulin, kiểm tra lượng đường trong máu thường xuyên và thực hiện các xét nghiệm định kỳ để theo dõi tình trạng bệnh.