Logo Cung Cấp
Các dự án PPP: Kiểm toán từ đầu đến cuối để công khai, minh bạch?

Các dự án PPP: Kiểm toán từ đầu đến cuối để công khai, minh bạch?

1 năm trước phapluatxahoi.vn

Những 'lình xình' trong không ít dự án BOT thời gian qua sẽ được khắc phục khi Dự án Luật Đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP) được ban hành. Một trong những nội dung được nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm khi thảo luận tại nghị trường là kiểm toán phần vốn Nhà nước hay toàn bộ dự án, chia sẻ rủi ro giữa Nhà nước và nhà đầu tư như thế nào...


Dự án đầu tư PPP thực chất là dự án đầu tư công

Đại biểu Trần Văn Lâm (Bắc Giang) cho rằng, Dự thảo dự kiến hoạt động kiểm toán chỉ áp dụng với phần tài sản công và tài chính công, còn phần tài sản và vốn DN sẽ không kiểm toán là chưa hợp lý. Bởi vì cần phải tăng minh bạch trong việc xác định giá và phí mà các nhà đầu tư PPP thu của người sử dụng. Do vậy, cần phải được kiểm toán và khi kiểm toán các yếu tố cấu thành liên quan đến mức phí với mức giá sẽ gồm cả vốn và tài sản mà DN đầu tư ra.

Theo đại biểu Hoàng Quốc Thưởng (Hải Dương) về bản chất, dự án PPP là hoạt động đầu tư Nhà nước để thu hút nguồn lực đầu tư, Nhà nước thực hiện đầu tư thông qua hợp đồng PPP với nhà đầu tư. Nhà nước không trực tiếp trả kinh phí cho nhà đầu tư, thay vào đó cho phép nhà đầu tư được thu phí tổ chức, cá nhân sử dụng kết cấu hạ tầng với mức thu và thời hạn do Nhà nước quy định, hoặc trả bằng giá trị quyền sử dụng đất.

Chi phí đầu tư là cơ sở để xác định thời gian, mức thu phí đối với dự án. Vì vậy, nếu không kiểm tra, giám sát chi phí đầu tư thì làm sao xác định được mức thu phí, thời gian thu phí đối với công trình là phù hợp.

“Thực tế, những năm gần đây, thông qua kiểm toán các dự án đầu tư theo phương thức BT, BOT, Kiểm toán Nhà nước đã kiến nghị giảm thời gian thu phí giao thông đối với nhiều dự án BOT, giảm thất thoát ngân sách Nhà nước trong dự án BT hàng nghìn tỷ đồng. Kết quả kiểm toán của Kiểm toán Nhà nước được dư luận rất đồng tình, ủng hộ.

Tôi đề nghị xem lại vấn đề này. Nếu quy định Kiểm toán Nhà nước kiểm toán cả phần vốn không phải do ngân sách hỗ trợ như hiện nay thì sao? Đã có trường hợp nào dự án PPP không thu hút được nhà đầu tư mà nguyên nhân là do sợ bị kiểm toán hay không, hay Kiểm toán Nhà nước quá tải, hay không đủ nguồn lực để thực hiện kiểm toán”, đại biểu nói.

Tuy nhiên, đại biểu Hoàng Văn Cường (TP Hà Nội) cho rằng, dự án đầu tư PPP thực chất là dự án đầu tư công nhưng khác ở chỗ là Nhà nước không phải bỏ vốn toàn bộ mà tư nhân bỏ vốn và tư vấn, phải quản lý, vận hành các công trình này.

Chính vì vậy, phải có quá trình triển khai khác so với dự án đầu tư công, trước khi bước vào chọn nhà đầu tư thì dự án này phải được thiết kế, thẩm tra phần kỹ thuật chi tiết và dựa trên cơ sở thiết kế đó mới chọn nhà đầu tư. Trong quá trình triển khai dự án đó Nhà nước chỉ kiểm tra, kiểm soát xem nhà đầu tư có tuân thủ đầy đủ các tiêu chuẩn kỹ thuật đặt ra, những công năng đặt ra của dự án. Còn chi phí cụ thể của dự án đó nhà đầu tư bỏ tiền ra, nhà đầu tư phải chịu trách nhiệm, Chính phủ không phải can thiệp vào việc này.

“Việc chúng ta quy định phải kiểm toán toàn bộ các dự án đầu tư PPP cũng không phải là đúng, chúng ta chỉ thực hiện kiểm toán Nhà nước đối với phần tiền của Nhà nước bỏ ra, còn phần của tư nhân thì người ta phải chịu trách nhiệm”, đại biểu nói.

Đại biểu Hoàng Văn Cường (Hà Nội) thảo luận về Dự án Luật Đầu tư theo hình thức đối tác công tư. Ảnh:Quochoi.vn

Chia sẻ rủi ro phải công bằng, minh bạch

Đại biểu Trần Văn Tiến (Vĩnh Phúc) dẫn qui định của Dự thảo, khi DN dự án PPP hụt thu thì Chính phủ sẽ chia sẻ không quá 50% hụt thu, và khi tăng thu thì DN dự án chia sẻ với Chính phủ không thấp hơn 50% phần tăng thu. Theo đại biểu, như vậy là không công bằng, khó chấp nhận và không có mức cụ thể sẽ dẫn đến mặc cả, xin cho, gây tiêu cực và lợi ích nhóm.

Về nguyên tắc, theo đại biểu, chia sẻ phải công bằng, dễ chấp nhận nghĩa là hụt thu chia sẻ bao nhiêu phần trăm thì tăng thu cũng chia sẻ bấy nhiêu. Tỷ lệ chia sẻ phải quy định với mức cụ thể để đảm bảo tính công khai, minh bạch. Mỗi lĩnh vực đầu tư khác nhau có thể quy định mức chia sẻ có thể sẽ khác nhau và Chính phủ cần chỉ rõ nguồn kinh phí để chia sẻ rủi ro cho nhà đầu tư, khi xảy ra thì lấy ở đâu và bằng nguồn nào?

Theo đại biểu Vũ Thị Lưu Mai (TP Hà Nội), Dự thảo luật đưa ra một quy định nghe có vẻ rất hợp lý là trong trường hợp có lợi nhuận tăng thêm thì nhà đầu tư chia sẻ với Nhà nước về lợi nhuận tăng thêm. Tuy nhiên, trong 22 năm qua, kể từ khi áp dụng cơ chế PPP đến nay chưa có một trường hợp nào nhà đầu tư chia sẻ lợi nhuận tăng thêm với Nhà nước, nhưng có một thực tế là hiện nay Nhà nước vẫn đang phải chi trả một số khoản nợ trong một số hợp đồng BOT.

“Tôi kiến nghị cân nhắc thận trọng quy định này trong dự thảo luật và ngay từ thời điểm thương thảo hợp đồng, để bảo đảm quyền lợi của nhà đầu tư cần tính toán để đưa ra mức lợi nhuận hợp lý và Nhà nước chỉ bồi thường, chỉ hỗ trợ duy nhất trong trường hợp đó là do thay đổi cơ chế, chính sách pháp luật mà có tổn hại đến lợi ích của nhà đầu tư”, đại biểu Vũ Thị Lưu Mai nhấn mạnh.

Đại biểu Hoàng Văn Cường cho rằng, dự án PPP có ba loại rủi ro cần phải quy định rất rõ ở trong luật. Đó là rủi ro về chính sách, rủi ro thị trường, rủi ro vận hành.

Nếu như Chính phủ không cam kết thực hiện đúng chính sách ban đầu đặt ra thì nhà đầu tư có thể gặp phải những rủi ro, như vậy rủi ro chính sách này do Chính phủ gây ra và Chính phủ phải chịu trách nhiệm trong việc chia sẻ, thậm chí là phải bồi hoàn phần lớn rủi ro đó.

Phần rủi ro thứ hai là rủi ro thị trường, do trong quá trình thiết kế chưa thể lường trước được sự phát triển của thị trường và vì chưa lường trước được như thế cho nên nhà đầu tư tư nhân không sẵn sàng bỏ tiền mà Chính phủ phải đứng ra để cam kết, chia sẻ một phần rủi ro đó, như vậy phần rủi ro thị trường này cần được chia sẻ giữa hai bên.

Phần rủi ro thứ ba là do khả năng quản lý vận hành của nhà đầu tư không tốt hoặc thay đổi về kỹ thuật mà nhà đầu tư không đáp ứng được. Những rủi ro này chủ yếu là thuộc về cá nhân nhà đầu tư và nhà đầu tư phải chịu.

“Nếu chúng ta không quy định rõ các dạng rủi ro như trên thì rất có thể dẫn đến chuyện lợi dụng để chuyển những rủi ro vận hành thành những các rủi ro đẩy về phía Chính phủ hoặc người tiêu dùng phải chịu trách nhiệm chia sẻ.

Chính vì vậy, cần quy định rất rõ những điều này vào luật để đảm bảo tránh được tình trạng như người dân hiện nay đang thắc mắc là nhiều rủi ro của các dự án tại sao Nhà nước hoặc là người dân phải chịu trách nhiệm”, đại biểu nói.

Hải Lý